اتصال سنگ‌ها بدون استفاده از هرگونه ملاط، در معماري مدرن دنيا، تنها با كاربرد دستگاه‌هاي مجهز تراش صنعتي امكان‌پذير است.

گروه استان‌ها، ميترا اسدنيا: صيقل سنگ‌هاي بكار رفته در ستون‌هاي كاخ كوروش هخامنشي در چرخاب برازجان، تنها با تكنولوژي پيشرفته تراش سنگ امكان‌پذير است. به عقيده كارشناسان روش صيقل سنگ و اتصال آنها و نحوه استفاده از تركيب رنگ، عايق‌بندي و مقاوم سازي در اين سازه هخامنشي حتي در تخت جمشيد و پاسارگاد هم مشاهده شده است.
بقاياي كاخ كوروش هخامنشي در نزديكي برازجان اگرچه اندك و محدود است اما جايگاهي منحصر‌به‌فرد در تاريخ معماري ايران دارد: «پژوهش‌هاي اخير كه طي 3 سال گذشته در محوطه باستاني كاخ كوروش هخامنشي در چرخاب برازجان صورت گرفته از نظر زيبايي شناسي و تكنيك پيشرفته معماري، علاوه‌ بر باستان‌شناسان، متخصصان معماري را نيز به شگفتي وا‌داشته است.
دكتر «سيدامير منصوري»، متخصص معماري و استاد رشته معماري دانشگاه تهران درباره ويژگي‌هاي انحصاري اين كاخ اظهار داشت: «مهم‌ترين ويژگي‌ اين كاخ، تكنيك ساخت پايه ستون‌هاي سنگي مكعب شكلي است كه به طريق دقيق و ظريفي تراش و صيقل داده شده به گونه‌اي که در اتصال سنگ‌ها، از هيچ نوع ملاط يا وسيله ديگري استفاده نشده است.»
وي افزود: «نكته شگفت‌‌آور آنجاست كه اتصال اين سنگ‌ها با اين روش بدون استفاده از هرگونه ملاط، امروزه در معماري مدرن دنيا، تنها با كاربرد دستگاه‌هاي مجهز تراش صنعتي امكان‌پذير است و هنرمندان عصر كوروش هخامنشي چنان هنرمندانه و ظريف از عهده اين كار بر آمده‌اند كه گويي اين ستون‌ها نه قطعات به هم متصل شده‌اي از سنگ‌ها، بلكه قطعه سنگي يكپارچه بوده‌اند. يك پرسش مهم هم اكنون فرا روي پژوهشگران است كه امكانات يا تكنيك خلق چنين آثاري در 2500 سال پيش چه بوده است؟»
موضوع مهم ديگر در معماري و زيبايي شناسي در اين كاخ، انتخاب و تنوع رنگ در ستون‌هاست كه براي اولين بار در محوطه‌هاي سنگي هخامنشي ديده مي شود.

بنابر اطلاعات باستان‌شناسي اين كاخ معاصر با پاسارگاد و تخت جمشيد بوده است اما از دو اثر سنگي ياد شده در تراش ستون‌ها، به رنگ سنگي كه ستون از آن تراش خورده اكتفا شده است در حالي كه در اين كاخ تكنيك صيقل و تراش سنگ‌ها اين امكان را به هنرمند داده است كه از سنگ‌هايي با دو رنگ متفاوت سياه و سفيد استفاده كند.»
این متخصص معماری استفاده از نوعی آجر دو لایه را نیز از دیگر ویژگی های منحصر به فرد هنر و تکنیک معماری در این کاخ دانست و گفت: «مهم ترین ویژگی در تمام محوطه ها و کاخ های هخامنشی در این آثار استفاده استادانه از سنگ است اما کاخ کوروش هخامنشی در چرخاب بوشهر، تنها نمونه از معماری این عصر است که در بنای آن هم از سنگ استفاده شده و هم از آجر.»
وی خاطر نشان کرد که اهمیت این آجرهای دو لایه که درونش از گل خام و روکش آن از گل پخته است به ویژه از نظر تکنیک ساخت و ارزش کاربردی آن در عایق بندی و افزایش مقاومت فشار مصالح است. که احتمالا در تناسب با شرایط اقلیمی منطقه بوده است.
این موضوعی است که هنوز هم در مباحث مربوط به معماری خشتی یا آجری توجه بسیاری از کارشناسان معماری را به خود جلب کرده است.
استفاده از لعاب سلیس روی کف بنا نیز از دیگر موضوعات جالب توجه در این کاخ است که به عنوان اندود كف به کار گرفته شده و از نظر رنگ و جنس و روش ساخت موضوع قابل تاملی است.
دکتر منصوری در پایان تاکید کرد که کاخ کوروش هخامنشی در چرخاب برازجان، نمونه ای کوچک از یک معماری فاخر است که می تواند حلقه های مفقوده ای از زنجیر به هم پیوسته معماری ایران را روشن کند، اما متاسفانه چون سایت بزرگی نیست و مساحت وسیعی ندارد به جز کارشناسان اهل فن کمتر کسی قادر به درک اهمیت فوق العاده این آثار تاریخ در سبک معماری ایران است.
به نظر می رسد همین موضوع سبب بی اعتنایی و بی توجهی این کاخ طی سال های متمادی شده که انتظار می رود با تسهیلات مناسب و سرعت در تامین بودجه بخشی از کاستی های جبران ناپذیر گذشته اصلاح شود.
03/12/1383